मनसुन पछि सर्दैछ

काठमाडौ, जेष्ठ २७ - सामान्यतया हामीकहाँ आउँदो आइतबारदेखि मनसुनी वर्षा सुरु हुनुपर्ने हो । तर, मौसमविद्ले अझै एक सातायता मनसुन सुरु भइहाल्ने अवस्था देखेका छैनन् । बरु देशभरि नै गर्मी बढिरहेको छ ।
जल तथा मौसम विज्ञान विभागले नेपालमा सामान्यतया १० जुनमा मनसुन सुरु हुने मिति निर्धारण गरेको धेरै वर्ष भयो । पछिल्ला केही वर्षदेखि निर्धारण गरिएको मितिमा मनसुन सुरु हुन छाडेको छ । एक सातादेखि १० दिन ढिलो मनसुन प्रवेश भइरहेको छ । गत वर्ष पनि ५ दिन ढिलो
-१५ जून) मनसुन प्रवेश भयो । मनसुन प्रवेश हुनेबित्तिकै वर्षा भइहाल्ने पनि होइन । केही दिन मनसुन सक्रिय हुन समय लाग्ने भएकाले वर्षामा ढिलाइ हुने गरेको छ । मनसुन प्रवेशको ढिलाइले बेलैमा वर्षा नहुँदा कृषकले बेलैमा धान रोप्न पाएका छैनन् । यो वर्ष पनि त्यो समस्या दोहोरिने बढ्ता सम्भावना छ ।
विभागको तथ्यांक केलाउने हो भने पनि केही वर्षयता मनसुनी वर्षा ढिलो सुरु हुन थालेको स्पष्ट हुन्छ । प्रवेश भएको मनसुन देशभरि फैलन समय लाग्ने भएकाले पनि यथेष्ट वर्षा नहुने गरेको छ । विभागका निमित्त महानिर्देशक तथा वरिष्ठ मौसमविद् मणिरत्न शाक्य अध्ययनहरूले पनि दक्षिण एसियाली मुलुकमा नै मनसुनी वर्षा ढिलो हुँदै गएको निष्कर्ष निकालेको बताउँछन् ।
'हामीकहाँ मात्र होइन, दक्षिण एसियामा नै मनसुन पछि धकेलिएको छ,' शाक्यले शुक्रबार कान्तिपुरसित भने, 'दक्षिण एसियामा नै यो विषयमा बहस सुरु भएको छ ।' केही दिनअघि बंगलादेशको ढाकामा दक्षिण एसियाका मौसमविद्हरूको बैठकमा समेत मनसुन र मनुसनको अवस्थाबारे गम्भीर बहस भएको उनले बताए । 'मनसुनको अवस्थाबारे दक्षिण एसियाली विशेषज्ञहरूबीच गम्भीर छलफल भयो,' बैठकमा भाग लिएर फर्किएका शाक्यले भने ।
केही समयअघि अमेरिकाको पुर्दे युनिभर्सिटीका वैज्ञानिकहरूले गरेको अनुसन्धानले समेत दक्षिण एसियाली मुलुकको मनसुन पछि धकेलिएको निष्कर्ष निकालेको थियो । उनीहरूले त्यसो हुनुको मुख्य कारण जलवायु परिवर्तन भनेका छन् । उनीहरूले दक्षिण एसियाली मुलुकहरूमा मनसुनी वर्षा हुने दिनमा पनि घटबढ भएको निष्कर्ष निकालेका थिए । नेपालमा भने यसबारे विस्तृत अध्ययन भएको छैन ।
दक्षिण एसियामा नै सबैभन्दा पहिले मनसुन सुरु-हुने भारतको केरलामा पनि यो वर्ष ढिलो मनसुन सुरु भएको छ । केरला क्षेत्रमा सामान्यतया ३१ मेबाट सुरु हुने मनसुन ६ दिन ढिलो गरी ५ जुनमा सुरु भएको हो । चार दिनअघि नै केरलामा सुरु भएको मनसुन पनि सक्रिय हुन सकेको
छैन । केरलामा मनसुनी संकेत देखिएपछि हाम्रा मौसमविद्ले पनि 'विशेष बुलेटिन' प्रकाशित गर्दै यो वर्ष पनि मनुसन ढिलो हुने सूचना जारी गरेका छन् ।
बंगालको खाडी हुँदै मनसुन केरला आएको हो । केरला हुँदै मनसुन भारतका उत्तरपूर्वी राज्यहरू असम, मेघालय र सिक्किमसम्म आएको छ । 'केरलामा मनसुन ढिला प्रवेश भएकाले हामीकहाँ स्वतः ढिलो आइपुग्छ,' जल तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका वरिष्ठ मौसमविद् राजेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठले भने, 'मनसुनी वायु विस्तारै उत्तर-पश्चिमर क्षेत्रतिर सरिरहेको छ ।'
भारतका उत्तरपूर्वी राज्यहरू असम, मेघालय र सिक्किम हुँदै मनसुनी वायु नेपालको पूर्वी भाग प्रवेश गर्ने हो । पूर्वी भागबाट प्रवेश भएको मनसुन नेपाल हुँदै पाकिस्तानसम्म फैलन्छ । श्रेष्ठका अनुसार नेपालमा सबैभन्दा ढिलो सन् १९८६ मा औसत समयभन्दा १७ दिन ढिलो (२७ जून) मा मनसुन सुरु भएको थियो भने सबैभन्दा छिटो सन् १९९६ मा औसत समयभन्दा १० दिनअघि (३१ मे) मा सुरु भएको थियो ।
गर्मी ह्वात्तै बढ्यो
अहिले पनि देशभरि गर्मी बढिरहेको छ । काठमाडौंमा अहिले ३२ डिग्री सेल्सियसको हाराहारीमा तापक्रम रेकर्ड भइरहेको छ भने राजधानी बाहिर ३९ देखि ४० डिग्रीसम्म तापक्रम रेकर्ड भएको छ । यो वर्ष राजधानीमा १२ जेठ (मे २५) मा सात वर्षपछि तापक्रम ३४ डिग्री पुग्यो । राजधानीमा अहिलेसम्म सबैभन्दा बढी सन् २००५ को मे महिनामा ३४.५ डिग्री तापक्रम रेकर्ड भएको छ । 
राजधानी बाहिर नेपालगन्जमा यो वर्षको मे महिनामा सबैभन्दा बढी ४४.७ डिग्री तापक्रम रेकर्ड भयो । अहिलेसम्म नेपालगन्जमा सबैभन्दा बढी ४५ डिग्रीसम्म मात्रै तापक्रम रेकर्ड भएको मौसमविद् श्रेष्ठ बताउँछन् । अहिले पनि नेपालगन्ज, धनगढी, दिपायल, वीरेन्द्रनगरलगायतको तापक्रम अहिले पनि ३९ देखि ४० डिग्रीको हाराहारी छ ।
मनसुनी वर्षा कति हुन्छ ?
मौसमविद् राजेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठका अनुसार नेपालमा सामान्यतया एक सय १० दिन मनसुनी वर्षा हुन्छ । १० जूनदेखि २३ सेप्टेम्बरसम्म मनसुनी वर्षा हुने औसत समय हो । सबैभन्दा बढी मनसुनी वर्षा जुलाईमा हुन्छ । मनसुन कहिले ढिलो प्रवेश भई छिटो त कहिले छिटो प्रवेश भई ढिलो गरी सकिने गरेको छ । मनसुन सिजनमा देशभरि औसत एक हजार ४ सय मिलिमिटर पानी पर्छ । मनसुन अवधिमा सबैभन्दा बढी वर्षा पूर्वी नेपालमा हुने गरेको छ । पूर्वी क्षेत्रबाट नै मनसुन भित्रिने र  पूर्वबाट नै मनसुन बिदा हुने भएकाले मनसुनी प्रक्रिया पूर्वी क्षेत्रमा बढी हुन्छ ।